بلاگ
نیمه تاریک تیپهای انیاگرام
هر تیپ انیاگرام سایههای خاص خود را دارد، یادآوریهایی از گذشته و مسائلی که از مواجهه با آنها میترسند. اینکه آیا این راهروهای تاریک شخصیتهای انیاگرام چیزی است که آنها پنهان میکنند یا چیزی که آنها را جالبتر میکند، بستگی به شجاعت آنها در مواجهه با نیمه تاریک انیاگرام دارد.
پس، به دنیای پیچیده نیمه تاریک انیاگرام خوش آمدید، جایی که حتی بزرگترین فضایل ممکن است به بزرگترین نقاط ضعف تبدیل شوند و بزرگترین ترسها به بزرگترین نقاط قوت تبدیل شوند!
نیمه تاریک تیپهای انیاگرام
یکی از بزرگترین مزایای آزمون شخصیت انیاگرام این است که نه تنها بینش عمیقی به روان انسان ارائه میدهد، بلکه نشان میدهد چگونه میتوانیم به عنوان انسان رشد و توسعه یابیم.
با این مقدمه، در اینجا مروری بر نیمه تاریک تیپهای انیاگرام ارائه میشود.
نیمه تاریک تیپ ۱ انیاگرام
سوی تاریک تیپ 1 انیاگرام پر از خشم و کینه است. دلیل این موضوع این است که آنها در کودکی آموزش دیدهاند که خوب رفتار کنند، که معمولاً به معنای پنهان کردن خشم و انجام کار درست بوده است. از آنجا که احساس خشم هرگز غیرممکن نیست، آنها فقط یاد گرفتهاند که آن را سرکوب کنند.
بنابراین، وقتی تحت فشار قرار میگیرند و به الگوهای رفتاری ناسالم روی میآورند، این خشم سرکوبشده بروز میکند و به شکل انتقادهای بیرحمانه و سخت به دیگران و خودشان درمیآید. وقتی تیپ 1 به این حالت میرسد، نسبت به هر کسی که حتی کوچکترین اشتباه اخلاقی یا معنوی کند، بیرحم میشوند.
با توجه به مقدار انتقادی که در این حالت به دیگران وارد میکنند، ممکن است آنها به عنوان منفورترین تیپ انیاگرام شناخته شوند وقتی که سوی تاریکشان بر آنها غلبه کند.
نیمه تاریک تیپ ۲ انیاگرام
سوی تاریک تیپ 2 انیاگرام به خوبی زیر لایههای مهربانی، تواضع و نوعدوستی پنهان شده است. این به این معنا نیست که آنها این ویژگیها را ندارند، بلکه به آنچه که برای مهربان، فهمیده و نوعدوست بودن قربانی میکنند، مربوط میشود. از آنجا که نیازهای عاطفی خود را نادیده میگیرند، عمیقاً ناراضی و تشنه همان محبتی هستند که به دیگران به طور سخاوتمندانه میدهند.
این احساس عمیق خالی و اشتیاق به عشق گاهی باعث میشود که آنها از تمام قدرتهای فوقالعاده خود، مانند شهود و هوش اجتماعی، برای دستکاری و تحت تاثیر قراردادن دیگران استفاده کنند. متاسفانه، تیپ 2 ممکن است شروع به برنامهریزی انتقامهای کوچک کند تا دیگران را به خاطر عدم پاسخگویی به احساساتشان مجازات کند.
برای درک دقیقتر نوع انتقامی که در مورد آن صحبت میکنیم، به الهه یونانی هرا فکر کنید که مادر و همسری فداکار بود اما نسبت به هر کسی که زندگی و خانوادهاش را به خطر میانداخت، بیرحم بود.
نیمه تاریک تیپ ۳ انیاگرام
سوی تاریک تیپ 3 انیاگرام نشاندهنده نیاز سیریناپذیر آنها به شناخته شدن و اعتبار اجتماعی است. در بهترین حالت، تیپ 3 افرادی پرانگیزه و الهامبخش هستند که همه به آنها نگاه میکنند. اما در بدترین حالت، به موفقیت اعتیاد پیدا میکنند و آمادهاند هر کاری برای رسیدن به آن انجام دهند. اگر موفقیت دور از دسترس باشد، آنها به دنبال این هستند که به هر قیمتی به نظر موفق برسند.
بنابراین، برای پنهان کردن شکستهایشان، که آنها را بزرگ میبینند حتی اگر واقعاً فقط یک مانع کوچک باشند، تیپ 3 به رفتارهای استثماری و بیرحمانه روی میآورند. آنها فاقد همدلی و صداقت اخلاقی هستند و ممکن است دست به کارهای پرخطر بزنند. حتی ممکن است موفقیت دیگران را به عنوان موفقیت خودشان معرفی کنند.
در مواجهه با شکست یا استرس شدید، تیپ 3 ممکن است به کارهای ناعادلانه، فریب و انواع فریبکاریها روی بیاورند تا حس خودارزشی شکنندهشان را حفظ کنند.
نیمه تاریک تیپ ۴ انیاگرام
سوی تاریک تیپ 4 انیاگرام به حس مزمن شکست آنها مربوط میشود. به طور کلی، تیپ 4 از کاوش در سوی تاریک خود لذت میبرد و از نظر احساسی، یکی از شجاعترین تیپهای انیاگرام است. آنها آمادهاند تا به عمق احساسات مثبت و منفی بروند و با بینشهای عمیقتر از روان انسان، بهتر و روشنتر بیرون بیایند.
اما در پایینترین حالت، به خودتنفری تن میدهند و خود را به عنوان انسانی با شکستهای زیاد و غیرقابل ترمیم میبینند. رفتارهای خودویرانگر در این حالت به وفور دیده میشود و ممکن است مانند ستارههای راک سرکش رفتار کنند که فقط رنج و درد را در جهان میبینند.
ترکیب عزت نفس پایین و خودتنفری میتواند بسیار خطرناک باشد، بنابراین برای تیپ 4 بسیار مهم است که به مشاور مراجعه کنند و درباره احساساتشان صحبت کنند.
در برخی موارد، چون تیپ 4 بسیار خلاق و هنرمند است، در زمانهایی که به سوی تاریک خود میروند، آثار هنری زیبایی خلق میکنند. اما آنها باید یاد بگیرند که نیروهای ساید تاریک خود را رام کنند قبل از اینکه منبع الهامشان شوند.
نیمه تاریک تیپ ۵ انیاگرام
سوی تاریک تیپ 5 انیاگرام نشاندهنده عمیقترین ترسها و حس بیاعتمادی و سوءظن آنهاست. وقتی تیپ 5 که کنجکاو و جستجوگر است، به سوی تاریک خود میرود، تمرکز آنها به طور کامل به دنیای درونیشان منتقل میشود و بیش از حد نگران افکار خود میشوند.
برای تصور آنچه بر آنها میگذرد، به فیلمهایی مانند “نور ابدی یک ذهن بینقص” فکر کنید، جایی که یک دانشمند روشنفکر دچار بحرانهای روانی میشود و به دنیای خیالی خود وسواس فکری پیدا میکنند.
آنچه سوی تاریک تیپ 5 را تحریک میکند، فاصله بین ذهن و قلب آنهاست. از آنجا که به احساسات خود متصل نیستند، گاهی این احساسات به شکل افکار و ایدههای تکراری و مزاحم بروز میکند. آنها همچنین ممکن است به انواع فوبیاها و پارانویاها دچار شوند زیرا دنیای خیالیشان بر آنها تسلط مییابد.
نیمه تاریک تیپ ۶ انیاگرام
سوی تاریک تیپ 6 انیاگرام مانند سوی روشن آنها به نیاز عمیق به امنیت مربوط میشود. وقتی در تعادل هستند، میتوانند ترسها و ناامنیهای خود را با برنامهریزی و استراتژی برای آینده کنترل کنند. اما وقتی احساس میکنند که قادر به کنترل زندگی و محیط خود نیستند، در اضطراب غرق میشوند.
با افزایش ناامنی، تیپ 6 دچار تردید، پارانویا، فرار از واقعیت و تناقض میشود. آنها احساس میکنند که همه چیز و همه کس تهدیدی برای آنهاست و به طور غیرمنطقی به کسانی که دوستشان دارند، مشکوک میشوند.
با تسلط ترسها و فوبیاهایشان، به تدوین انواع استراتژیهای خودمحافظتی میپردازند و به طور مخفیانه باور دارند که همه کس برایشان مضر هستند. شدیدترین نمونه از سوی تاریک تیپ 6 انیاگرام، رهبران مخرب مانند هیتلر یا شخصیتهای تاریخی مشابه هستند.
نیمه تاریک تیپ ۷ انیاگرام
تیپ 7 انیاگرام، که پرانرژی و شاداب است، به راحتی با سوی تاریک خود درگیر میشود. آنها به سادگی مرز بین لذتجویی سالم و فرار بیش از حد از واقعیت را رد میکنند. وقتی در حالت سالم هستند، پر از زندگی و انرژی مثبتاند، اما وقتی به سوی تاریک خود میروند، به دنبال لذتهای سیریناپذیر میگردند.
چون آنها در مواجهه با احساسات ناخوشایند مشکل دارند، به سرگرمیهای سطحی، حواسپرتیها و انواع اعتیادها گرایش دارند. وقتی سوی تاریکشان بر آنها غلبه میکند، ممکن است زیر پتو با تنقلات پنهان شوند و به تماشای بیپایان برنامههای تلویزیونی بپردازند یا به مهمانیهای افراطی روی بیاورند تا از احساس درد فرار کنند.
به طور کلی، آنها بیقرار، غیرقابل پیشبینی، تکانشی و غیرقابل اعتماد میشوند و مانند کودکی که به خاطر نداشتن اسباببازی مورد نظرش ناامید است، طلبکار میشوند. با افزایش ناامیدی، عادات خودویرانگر بر آنها تسلط مییابد.
نیمه تاریک تیپ ۸ انیاگرام
سوی تاریک تیپ 8 انیاگرام از نیاز آنها به کنترل الهام میگیرد. در بهترین حالت، تیپ 8 افراد محافظتکننده، با اعتماد به نفس و الهامبخش هستند و پر از جذابیتاند. آنها در هر موقعیتی به عنوان رهبران طبیعی ظاهر میشوند و به راحتی تسلط خود را برقرار میکنند. اما چون عمیقترین ترس آنها این است که کسی از آنها سوءاستفاده کند، به کنترلگری روی می آورند.
در تاریکترین لحظات، تیپ 8 به افراد سختگیر، بیرحم و تحریککننده تبدیل میشوند و به نظر میرسد که فقط به دنبال دعوا هستند. آنها دیگران را ترسانده و به طور تهاجمی واکنش نشان میدهند و همیشه در آستانه انفجار هستند. بنابراین، به راحتی دشمن میسازند و در هر جایی که حضور دارند، باعث ایجاد درگیری میشوند.
جنبه دیگری از سوی تاریک تیپ 8، نیاز به شکستن تمام قوانین است. در حالت ناسالم، آنها احساس محدودیت میکنند و هر قانونی که ممکن است آنها را محدود کند را به چالش میکشند. در عین حال، قوانین خود را بر دیگران تحمیل میکنند.
نیمه تاریک تیپ ۹ انیاگرام
سوی تاریک تیپ 9 انیاگرام ناشی از نیاز آنها به دوری از دنیای سخت و استرسزا است. در بهترین حالت، تیپ 9 افراد مهربان و حمایتگری هستند که راهی برای حل هر درگیری در اطرافشان پیدا میکنند. اما در برخی مواقع، از مواجهه با درگیریهای دیگران خسته میشوند، دروناً شورش میکنند و از محیط خود جدا میشوند.
مانند تیپ 1، تیپ 9 نیز خشم خود را سرکوب میکند، اما در مورد آنها، این خشم به صورت پرخاشگری منفعل یا انتقاد بروز نمیکند، بلکه اراده و ابتکار آنها را مسدود میکند و باعث تنبلی و تعلل میشود. در این مرحله، تیپ 9 از هر چیزی که آنها را مجبور به مواجهه با واقعیت کند، دوری میکند.
سوی تاریک آنها تمام ویژگیهای منفی تیپ 9 را تحت فشار قرار میدهد، بنابراین ممکن است زیاد تعلل کنند و بیمسئولیت یا بیتفاوت شوند، زیرا ارادهشان کاملاً مسدود شده است. اگر از آنها بپرسید که واقعاً چه میخواهند، به طور صادقانه نمیدانند. آنها ممکن است به ندرت به انفجارهای خشمگینانه شدید نیز دچار شوند، زیرا نیاز دارند که راهی برای تخلیه این خشم انباشته پیدا کنند.
نکات کلیدی
همانطور که میبینید، رابطهای قوی بین سوی تاریک انیاگرام و ضعفها، ترسها و نیازهای برآوردهنشده هر تیپ وجود دارد. با این حال، مهم است که درک کنیم سوی تاریک هر تیپ انیاگرام میتواند در لحظهای که تصمیم میگیرند آن را به عنوان بخشی جداییناپذیر از شخصیت خود بپذیرند، منبع بزرگترین قدرت آنها شود.
بنابراین، بیایید با برخی ویژگیهای اساسی سوی تاریک هر تیپ انیاگرام به پایان برسانیم:
- تیپهای 1 و 8 بسیار سختگیر و چالشبرانگیز میشوند.
- تیپهای 2 انتقامجو و تلخ میشوند و تیپهای 6 ایدههای پارانوئید دارند.
- تیپهای 3 به استادان فریب تبدیل میشوند و تیپهای 4 هنرمندانی با درک نادرست میشوند.
- تیپهای 5 و 9 تمایل به انزوا پیدا میکنند و تیپهای 7 به لذتهای مصنوعی تن میدهند.
منتظر تحلیل بقیه تیپها هستم. این نگاه بیزنس-محور به انیاگرام برای من که در حوزه منابع انسانی فعال هستم بسیار کاربردی است.
بابک عزیز، حتماً همراه ما باشید. در مقالات آتی به تحلیل دقیقتر سایر تیپها و کاربرد آنها در جذب و نگهداشت نیروی انسانی خواهیم پرداخت.
ممنون از محتوای عالیتون. به نظر شما چقدر زمان میبرد تا یک نفر بتواند بر نیمه تاریک شخصیتش مسلط شود؟
نازنین گرامی، خودشناسی یک مسیر است، نه یک مقصد. اما با تمرینهای آگاهیبخش و استفاده از مدل انیاگرام، معمولاً پس از ۶ ماه تمرکز مداوم، تغییرات رفتاری کاملاً مشهودی در روابط کاری و شخصی فرد ایجاد میشود.
بحث تیپ ۱ خیلی به من کمک کرد بفهمم چرا همیشه با شریک کاریام اصطکاک دارم. هر دو در سایه تیپ ۱ گیر کرده بودیم!
آیا آزمون خاصی برای شناسایی دقیق این سایهها وجود دارد یا فقط با مطالعه میتوان به آنها پی برد؟
ژاله جان، آزمونهای معتبر انیاگرام نقطه شروع خوبی هستند، اما برای شناسایی «سایهها»، تحلیل رفتارهای تحت استرس و جلسات تحلیل با یک کوچ متخصص انیاگرام بسیار موثرتر است. سایهها معمولاً در نقاط کور (Blind Spots) ما قرار دارند.
سایه تیپ ۲ چیست؟ آنها که خیلی مهربان و کمککننده هستند، نیمه تاریکشان چطور میتواند باشد؟
امید عزیز، سایه تیپ ۲ معمولاً «نیاز مبرم به مورد نیاز بودن» است. نیمه تاریک آنها زمانی بروز میکند که در ازای محبتشان، قدردانی دریافت نکنند؛ آنجاست که ممکن است به شدت پرتوقع یا کنترلگر عاطفی شوند. در مقالات بعدی حتماً به تفصیل به آن خواهیم پرداخت.
ای کاش این آموزشها در دورههای MBA هم گنجانده میشد. مدیریت فقط اکسل و استراتژی نیست، شناخت انسانهاست.
خیلی ممنون از تیم 9persona. استفاده از مفاهیم روانشناسی تحلیلی در کنار انیاگرام، عمق مطالب شما را نسبت به سایتهای دیگر خیلی بیشتر کرده است.
ممنون از لطف و دقت نظر شما کیوان عزیز. هدف ما در این پلتفرم، ارائه ابزارهای علمی و کاربردی برای رشد فردی و توسعه کسب و کار با نگاهی واقعبینانه به روان انسان است.
من به عنوان یک فریلنسر همیشه از مواجهه با نقاط ضعفم میترسیدم، اما این مقاله به من شجاعت داد تا به جای فرار، آنها را تحلیل کنم.
خوشحالیم که این مقاله برایت الهامبخش بوده مهسا جان. در دنیای فریلنسینگ که مدیریت خود (Self-Management) حرف اول را میزند، شناخت سایهها از نان شب واجبتر است تا در تلههای رفتاری تکراری نیفتید.
واقعاً عالی بود. سوال من این است که آیا ممکن است نیمه تاریک یک تیپ با تیپ دیگر همپوشانی داشته باشد؟ مثلاً خشم در تیپ ۸ و تیپ ۱ چه تفاوتی در بیزنس دارد؟
سوال بسیار تخصصی و خوبی پرسیدید احسان عزیز. خشم در تیپ ۸ برونریزی میشود و جنبه کنترلگری و قدرتطلبی دارد، اما در تیپ ۱ (همانطور که در مقاله آمد) درونی و سرکوب میشود و به شکل انتقادهای ریز و نارضایتی دائمی بروز میکند. تفاوت در این است که ۸ از خشم به عنوان ابزار استفاده میکند، اما ۱ از آن میترسد و پنهانش میکند.
به نظرم شناخت نیمه تاریک از شناخت نقاط قوت خیلی مهمتر است، چون همینها هستند که در معاملات بزرگ کار را خراب میکنند.
توضیحات مربوط به تیپ ۱ و خشم سرکوب شده عالی بود. در محیطهای کاری سلسلهمراتبی، این موضوع به شدت باعث فرسودگی شغلی میشود.
کاملاً درست است علیرضا عزیز. خشم فروخورده در فرهنگ سازمانی سمی، مانند یک بمب ساعتی عمل میکند. مدیرانی که بر تیپ شخصیتی خود مسلط هستند، اجازه میدهند فیدبکها به صورت سالم جریان یابند تا از بروز این سایهها جلوگیری شود.
من همیشه فکر میکردم تیپهای انیاگرام فقط نقاط مثبت را میگویند. این مقاله نگاه من را به این ابزار حرفهایتر کرد. چطور میتوانیم با سایههایمان آشتی کنیم؟
نیلوفر گرامی، آشتی با سایهها با «پذیرش بدون قضاوت» شروع میشود. در جلسات کوچینگ، ما از تکنیکهای خود-مشاهدهگری استفاده میکنیم تا فرد به جای سرکوب (مثل آنچه در تیپ ۱ خواندید)، آن انرژی را در مسیر درست هدایت کند. سایهها در واقع مخازن انرژی کشفنشده ما هستند.
مطلب بسیار عمیقی بود. ای کاش در مورد نیمه تاریک تیپ ۳ که در فضای کسب و کار ایران بسیار شایع است هم بیشتر بنویسید. اعتیاد به کار و فریب دادن خود برای موفقیت چالش بزرگی است.
آیا این درست است که در شرایط استرسزا، نیمه تاریک ما بیشتر خودش را نشان میدهد؟ من در پروژههای سنگین حس میکنم رفتارهای غیرمنطقیام بیشتر میشود.
دقیقاً همینطور است مریم جان. انیاگرام به ما میگوید که تحت فشار (Stress Point)، ما معمولاً به رفتارهای ناسالم تیپ دیگری پناه میبریم. آگاهی از این الگوها به شما کمک میکند قبل از وقوع واکنشهای تند، روی EQ خود کار کنید و مدیریت بحران بهتری داشته باشید.
به عنوان یک مدیر که سالها درگیر چالشهای تیمی بودهام، درک نیمه تاریک تیپ ۱ برایم بسیار تکاندهنده بود. همیشه فکر میکردم سختگیریام به نفع کیفیت کار است، اما الان میفهمم خشم سرکوب شده چطور میتواند روی انگیزه همکارانم اثر منفی بگذارد.
آرش عزیز، درک بسیار ارزشمندی است. در بیزنس کوچینگ، ما بر این باوریم که کمالگرایی تیپ ۱ زمانی که به سایه تبدیل میشود، میتواند خلاقیت تیم را فلج کند. شناسایی این مرز ظریف بین «استاندارد بالا» و «کنترلگری ناشی از خشم»، کلید رشد شما در جایگاه رهبری است.